Artikel ‘Leefbare Samenleving’
Leefbare samenleving vraagt om keuzes, verbinding en lef
Tijdens het Jaarcongres werd zichtbaar hoe sterk maatschappelijke opgaven met elkaar samenhangen. De brede welvaart laat zien dat economie, sociale samenhang en duurzaamheid niet los van elkaar kunnen worden bekeken. Toerisme is dit jaar voor het eerst opgenomen in de monitor, een belangrijke sector voor de leefbaarheid van de Achterhoek.
De boodschap was helder: de Achterhoek bevindt zich in een periode van creatieve destructie. Structuren die jarenlang goed hebben gefunctioneerd, sluiten niet altijd meer vanzelfsprekend aan bij de huidige samenleving. Tegelijkertijd biedt deze fase ruimte voor vernieuwing. Nieuwe oplossingen vragen om bewuste keuzes. Niet alles kan tegelijk, niet alles blijft hetzelfde. De kernvraag is:
Waar richt de regio haar energie, middelen en samenwerking op?
Veranderingen in het dagelijks leven
In gesprekken en reflecties kwam een breed gedeeld beeld naar voren van ontwikkelingen die het dagelijks leven in de Achterhoek beïnvloeden. Een belangrijk thema is de veranderende manier waarop mensen zich met elkaar verbonden voelen. De individualisering neemt toe en onderlinge betrokkenheid is minder vanzelfsprekend. Ook verdwijnen lokale voorzieningen, onder meer doordat steeds meer aankopen en diensten online plaatsvinden. Daarmee verdwijnt ook een deel van de ontmoetingsplekken die zorgen voor sociale samenhang.
Verschillende behoeften
De regio heeft te maken met dubbele vergrijzing: een groeiend aantal ouderen die ook steeds ouder worden. Jongeren ervaren toenemende mentale druk en geven aan zich niet altijd voldoende gehoord te voelen, terwijl beslissingen over hun toekomst vaak door andere generaties worden genomen.
Bereikbaarheid is belangrijk. Het openbaar vervoer sluit niet altijd goed aan op studie, werk en sociale activiteiten. In veel situaties is de auto sneller dan het OV of de enige optie. Dat zet de toegankelijkheid van onderwijs, werk en voorzieningen onder spanning. In combinatie met bijvoorbeeld het woningtekort, de groeiende zorgvraag en een toenemende kloof tussen arm en rijk versterken deze opgaven elkaar.
Samenwerken vanuit vertrouwen
Vanuit deze ontwikkelingen komt een duidelijke oproep om anders samen te werken. Minder denken vanuit systemen en regels, meer vanuit vertrouwen in inwoners en hun leefomgeving. Een uitspraak die hierbij bleef hangen was: “Waarom zou een gemeente beter weten wat goed is voor een dorp, dan de inwoners van dat dorp zelf?”
Het benutten van kennis, ervaring en ideeën van inwoners wordt gezien als een essentiële stap. Jongeren moeten hierin structureel een plek krijgen, niet incidenteel, maar als volwaardige gesprekspartner. Dat vraagt om samenwerking tussen onderwijsinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
Naoberschap speelt hierin een belangrijke rol. Het gaat om eigenaarschap nemen over de eigen leefomgeving en samen verantwoordelijkheid dragen voor de gemeenschap. Dit vraagt soms om het heroverwegen van bestaande kaders en om ruimte voor initiatieven die van onderop ontstaan.
Uitzoomen om vooruit te komen
Voor bereikbaarheid werd gepleit voor meer samenhang en lef in keuzes, zoals betere OV-verbindingen tussen steden als Enschede, Doetinchem en Nijmegen. Afstemming met het onderwijs is daarbij belangrijk, zodat routes en tijden beter aansluiten op de dagelijkse praktijk van studenten.
Binnen het onderwijs werd het belang benadrukt van aandacht voor de zogenoemde samenlevingskunst: leren hoe mensen samen een gemeenschap vormen en versterken. Dit vraagt ook om samenwerking tussen gemeenten, onderwijs en bedrijven, en om besluitvorming waarin verschillende generaties en achtergronden herkenbaar vertegenwoordigd zijn.
Opgaven verbinden als antwoord
De kernvraag vindt haar antwoord in het verbinden van opgaven. Door wonen, bereikbaarheid, zorg, onderwijs, toerisme, cultuur en sociale samenhang niet los te benaderen, maar in samenhang, ontstaat ruimte voor oplossingen die elkaar versterken. Voorbeelden hiervan zijn gezamenlijke woonvormen op voormalige boerenerven, waar starters en senioren samenleven en voorzieningen delen. Dit vergroot zelfredzaamheid, versterkt naoberschap en vermindert eenzaamheid.
Een leefbare Achterhoek vraagt om gerichte keuzes, vertrouwen in lokale kracht en samenwerking over domeinen heen. Door inwoners actief te betrekken, jongeren structureel mee te laten denken en ruimte te geven aan initiatieven van onderop, blijft de regio veerkrachtig en aantrekkelijk om te wonen, werken en leven, nu en in de toekomst.
Door Tessa Helmink