Artikel ‘Veranderend Landschap’
Het landschap in beweging: hoe de Achterhoek ruimte maakt voor de toekomst
Het veranderende landschap is een gezamenlijke opgave. Het raakt aan hoe mensen wonen, werken en leven in de Achterhoek. Door opgaven te verbinden, functies te combineren en vast te houden aan gedeelde uitgangspunten, kan het landschap juist (blijven) bijdragen aan brede welvaart en toekomstbestendigheid.
Veel ruimte, andere opgaven
Een waardevol inzicht uit de toelichting van Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) was dat de ruimtedruk vanuit wonen en werken in de Achterhoek relatief beperkt is, zeker in vergelijking met andere delen van Nederland. Tegelijk is er richting de toekomst wel meer ruimte nodig voor natuur, zowel nat als droog. Ook groeit het belang van landbouw die goed past bij het watersysteem en zorgt voor een gezonde bodem en biodiversiteit.
Daarom moeten keuzes over wonen, werken, landbouw, natuur, water en energie samen worden gemaakt, met het landschap als plek waar alles samenkomt.
Opgaven grijpen in elkaar
De data en inzichten maken duidelijk: losse oplossingen werken niet meer. Wie keuzes maakt over klimaatverandering, waterbeschikbaarheid, transitie van de landbouw, vrijetijdseconomie, woon- en werklocaties raakt direct de inrichting van het landschap. Tegelijk wordt de huidige hoge score op brede welvaart in de Achterhoek medebepaald dóór het landschap. Met dit alles moet zorgvuldig en liefdevol om worden gegaan. Samenhang is geen beleidswens meer, maar noodzaak.
Van verdelen naar verbinden
In de deelsessies kwam dezelfde boodschap terug. Het gaat om samen kijken naar wat waar kan en wat dat betekent; voor iedereen die erbij betrokken is. Een aanwezige zei het als volgt: “Je kunt niet over de toekomst van de grond praten zonder de mensen die er dagelijks op werken en wonen.”
Het landschap is geen abstract planningsvraagstuk. Het is van boeren, bewoners, ondernemers en overheden samen. Dat vraagt om betrokkenheid, om samen ontwikkelen en om een gezamenlijk perspectief dat richting geeft aan lastige keuzes.
Slim omgaan met de beschikbare ruimte
Deelnemers noemden het combineren van functies als sleutel. “Landbouw en natuur hoeven geen tegenpolen te zijn; landbouw kan óók natuur zijn.” Wateropgaven kunnen samengaan met biodiversiteit en recreatie. Energieopwekking past vaker op plekken die al ‘verhard’ zijn, zoals bedrijventerreinen. Een deelnemer vatte dit goed samen: “Het gaat niet om méér ruimte, maar om slimmer gebruik van de ruimte die we hebben.”
‘Groei met kwaliteit’ kwam langs als uitkomst van deze aanpak: zorgvuldig combineren in plaats van concurreren.
Ruimte om te experimenteren
Nieuwe combinaties vragen tijd en lef. Niet alles is vooraf vast te leggen, zeker niet in een landschap waar veel tegelijk verandert. Daarom ging het in de sessies ook over experimenteren: pilots, tijdelijke oplossingen en nieuwe samenwerkingen. Zo leer je wat werkt en wat niet, en kun je bijstellen. Een bewuste aanpak om te ontdekken, leren en verder te komen.
Daarbij past maatwerk en lokaal beleid dat soms afwijkt van landelijke normen. ‘Strategische autonomie’, zoals Henri de Groot het verwoordde, sluit daarop aan: zelf richting geven, passend bij de regio en rekening houdend met de ontwikkelingen in omliggende regio’s, Nederland en Europa.
Leidende principes geven houvast
Ruimte om te experimenteren heeft wel richting nodig. Het Ruimtelijk Perspectief Achterhoek (RPA) biedt een gezamenlijk kader voor keuzes, met bodem, water en draagkracht als vertrekpunt. De Achterhoek Stijl helpt daarbij als kompas voor de leefomgeving: afspraken over kwaliteit, samenwerking en identiteit. Zo blijft de samenhang overeind, terwijl er ruimte is voor vernieuwing.
Het landschap als gezamenlijke verantwoordelijkheid
Het landschap verandert niet in één keer, maar stap voor stap. Dat vraagt om blijvende aandacht en samenwerking. De gesprekken tijdens het congres bieden waardevol perspectief en laten zien: dit kunnen we samen. De boodschap van het Jaarcongres is dan ook: het landschap is van iedereen – en daarmee ook de verantwoordelijkheid om het samen vorm te geven.
Door: Anne-Marieke Vreeman